Kwas acetylosalicylowy – Co to jest?

Kwas acetylosalicylowy to substancja lecznicza o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym. Związek ten wykazuje również działanie antyagregacyjne i przeciwzakrzepowe.

Kwas acetylosalicylowy  – Jak działa?

Kwas acetylosalicylowy  (podobnie jak inne NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne) hamuje aktywność enzymu zwanego cyklooksygenazą i tym samym hamuje powstawanie prostaglandyn i w związku z tym wykazuje działanie:

  • przeciwbólowe – poprzez hamowanie aktywności cyklooksygenazy, hamuje powstawanie prostaglandyn i ich wpływ „pobudzający/drażniący/uczulający” na zakończenia bólowe oraz ich wpływ na przewodzenie bodźców bólowych w rdzeniu kręgowym i w ośrodkowym układzie nerwowym
  • przeciwgorączkowe – poprzez hamowanie powstawania prostaglandyny w ośrodku termoregulacji w podwzgórzu
  • przeciwzapalne – poprzez hamowanie aktywności cyklooksygenazy hamuje powstawanie prostaglandyn prozapalnych w miejscu stanu zapalnego
  • hamujące agregację płytek krwi

Kwas acetylosalicylowy  – Jakie są wskazania do jego stosowania?

  • Bóle o różnej etiologii, o małym i średnim nasileniu (bóle głowy (migrenowy, napięciowy), zębów, bóle mięśniowe, kostne, stawowe i menstruacyjne
  • Dolegliwości bólowe np.: w chorobie reumatycznej, gośćcu przewlekłym, toczniu rumieniowatym, zespole Reitera
  • Gorączka
  • W małych dawkach, ze względu na działanie antyagregacyjne stosowany w zawale serca, niestabilnej chorobie wieńcowej, udarze niedokrwiennym mózgu, profilaktyce wtórnej ostrych incydentów wieńcowych i mózgowych (udar, przemijające napady niedokrwienne mózgu), przewlekłej chorobie wieńcowej.

Kwas acetylosalicylowy  – Jakie działania niepożądane może powodować?

W przypadku stosowania leków zawierających kwas acetylosalicylowy mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

  • Ze strony przewodu pokarmowego – ból żołądka i brzucha, zgaga, nudności, wymioty, niestrawność, zapalenie przewodu pokarmowego, krwawienia z przewodu pokarmowego, choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy
  • Ze strony układu oddechowego – skurcz oskrzeli, zaostrzenie astmy oskrzelowej, astma aspirynozależna
  • Ze strony układu krwionośnego – nadciśnienie, zaburzenia krzepnięcia, małopłytkowość, niedokrwistość hemolityczna,
  • Odczyny alergiczne/ reakcje nadwrażliwości – pokrzywka, odczyny skórne, reakcje anafilaktyczne, astma oskrzelowa, obrzęk naczynioruchowy
  • Bóle i zawroty głowy, szum w uszach, senność, bezsenność, osłabienie, zmęczenie, zaburzenia widzenia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • Zaburzenia czynności wątroby,
  • Hipoglikemia,
  • Martwica brodawek nerkowych i śródmiąższowe zapalenie nerek
  • U dzieci – Zespół Ray’a (o którym pisałam TU)

W przypadku przyjmowania dużych ilości kwasu acetylosalicylowego może dochodzić do zatrucia salicylanami. Zatrucie to objawia się:

  • Szumem w uszach
  • Wymiotami
  • Zawrotami głowy
  • Hiperwentylacją
  • Porażeniem ośrodka oddechowego
  • Kwasicą
  • Wzrostem temperatury ciała
  • Nasileniem metabolizmu

Kwas acetylosalicylowy – Jakie leki go zawierają?

Kwas acetylosalicylowy  jest substancją czynną między innymi w następujących produktach jednoskładnikowych: Acard, Polopiryna Max, Polopiryna S, Alka-Selzer, Acesan, Aspifox, Aspiryn Cardio, Aspiryn Pro, Aspiryn, Aspiryn Effect, Aspiryn Ultra, Aspiryn Fast, Cardiopiryn i in.

Kwas acetylosalicylowy  jest także składnikiem wielu preparatów złożonych między innymi: Alka-Prim, Ascodan, Etopiryna, Polopiryna C Plus, Polopiryna Complex, Polopiryna Max Hot, Polopiryna C, Aspimag, Aspiryn Complex, Aspiryn Complex Hot, Aspiryn C, Aspiryn Extra, Antygripin, Ascalcin, Ascalcin Plus, Excedrin MigraStop, Asprocol, Coffepiryne, Cardiofil, Concor, Dampiryna i in.

Należy zwracać szczególną uwagę na skład przyjmowanych produktów leczniczych – dwa leki o różnych nazwach handlowych mogą zawierać tą sama substancję leczniczą i przyjęcie obu, (mimo, że w przekonaniu pacjenta obu różnych leków) prowadzi do przyjęcia zwiększonej dawki substancji leczniczej, co może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych i zatrucia.

Kwas acetylosalicylowy – warto pamiętać

Kwasu acetylosalicylowego nie należy podawać dzieciom do 12-go roku życia (O tym dlaczego – pisałam TU)

Kwas acetylosalicylowy  i karmienie piersią

Kwas acetylosalicylowy  zaliczany jest do kategorii L2 – leków bezpiecznych w czasie laktacji (wg kategorii ryzyka laktacyjnego Prof. Hale’a). Do kategorii L2 zaliczane są:

  • leki, które były stosowane u ograniczonej liczby matek i które na wykazały zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u karmionych piersią dzieci
  • leki, dla których istnienie ryzyka szkodliwego wpływu na karmione piersią dziecko jest mało prawdopodobne

Wg WHO Kwas acetylosalicylowy uznawany jest za zgodny/kompatybilny z karmieniem piersią, przy stosowaniu jednorazowym/doraźnym lub w przypadku ciągłego stosowania małych dawkach, stosowanych w profilaktyce przeciwzakrzepowej!

Wg wytycznych American College of Chest Physicians, kobiety karmiące, które muszą stosować małe dawki kwasu acetylosalicylowego ze względu na wskazania naczyniowe, mogą kontynuować karmienie piersią w trakcie przyjmowania tego leku.

*małe dawki to ok 75-160 mg kwasu acetylosalicylowego na dobę

Wpływ na laktację

Wg dostępnych danych kwas acetylosalicylowy nie wpływa na proces laktacji.

Przenikanie do mleka mamy

Kwas acetylosalicylowy w organizmie mamy karmiącej bardzo szybko ulega metabolizmowi (hydrolizie) do kwasu salicylowego. Dlatego też większość badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania kwasu acetylosalicylowego w czasie laktacji odnosi się do przenikania kwasu salicylowego do mleka mamy i jego oddziaływania na dziecko karmione piersią.

Zgodnie z dostępnymi danymi, kwas salicylowy może przenikać do mleka mamy. Ilość tego związku obecna w mleku mamy zależy od ilości kwasu acetylosalicylowego przyjętego przez mamę oraz od tego, czy mama stosuje lek jednorazowo czy przez dłuższy czas. Oczywiście zależy również od czasu, jaki upłynął od przyjęcia leku przez mamę do nakarmienia dziecka. Nie ma możliwości jednoznacznego wskazania ile kwasu salicylowego spożywa dziecko, wg niektórych badań jest to od 10 do aż 70% przeciwgorączkowej dawki niemowlęcej.

Jedną z wartości/danych, które bierze się pod uwagę oceniając bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji jest Relative Infant Dose (Relative Pediatric Dose) – jest to wartość wyrażana w procentach i jest to ilość leku, jaką otrzymuje dziecko z mlekiem (w przeliczeniu na masę jego ciała), w przeliczeniu na dawkę leku, jaką przyjmuje mama (w przeliczeniu na jej masę ciała). Uznaje się, że lek jest stosunkowo bezpieczny, jeżeli ta wartość jest mniejsza niż 10% – im mniejsza tym lek jest bezpieczniejszy. Dla kwasu acetylosalicylowego wartość RID = 2,5-10,8%.

Oprócz faktu przenikania kwasu salicylowego do mleka mamy należy zwrócić uwagę na to, że u dziecka wydłuża się czas eliminacji kwasu salicylowego z organizmu. U mamy jest to ok 2 godziny (przy podaniu jednorazowym) u dziecka czas ten jest dwa razy dłuższy.

Aby zminimalizować ilość związku przyjmowaną przez dziecko należy zsynchronizować przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego z karmieniem, – o czym poniżej.

Wpływ na dziecko karmione piersią

Dotychczas odnotowano następujące działania niepożądane, jakie wystąpiły u dzieci karmionych piersią w trakcie przyjmowania kwasu acetylosalicylowego przez mamę:

  • kwasica metaboliczna u 16-tygodniowego dziecka, którego mama przyjmowała 650mg kwasu acetylosalicylowego, co 4 godziny
  • trombocytopenia, gorączka, brak apetytu, wybroczyny u 5-cio miesięcznego dziecka. Objawy te wystąpiły w 5-tej dobie po rozpoczęciu przyjmowania przez mamę kwasu acetylosalicylowego
  • hemoliza krwinek, która wystąpiła u dziecka ze stwierdzonym niedoborem G-6-PD

Oprócz tych zanotowanych i zgłoszonych działań niepożądanych należy pamiętać o tym, że podawanie kwasu acetylosalicylowego u dzieci w trakcie infekcji wirusowej, zwiększa ryzyko wystąpienia Zespołu Ray’a. Fakt ten dotyczy podawania kwasu acetylosalicylowego bezpośrednio dzieciom. Niestety nie ma danych o ewentualnym wywoływaniu tego schorzenia w przypadku stosowania kwasu acetylosalicylowego przez mamę karmiącą. Niemniej jednak należy o tym pamiętać i ograniczyć przyjmowanie tego leku przez mamę karmiącą, jeżeli dziecko ma objawy infekcji wirusowej.

Karmienie a przyjmowanie leku

Stosując lek w czasie laktacji należy zsynchronizować czas jego przyjmowania z karmieniem piersią. Najlepiej lek przyjmować bezpośrednio po karmieniu piersią przed najdłuższą przerwą. Najwięcej leku przenika do mleka mamy w momencie, kiedy osiąga on maksymalne stężenie w surowicy matki. Wówczas należy ograniczyć przystawianie dziecka do piersi, aby ograniczyć ilość leku przyjmowaną wraz z pokarmem przez dziecko a co za tym idzie zminimalizować ewentualne ryzyko niekorzystnego wpływu leku na zdrowie dziecka.

Kwas acetylosalicylowy  maksymalne stężenie w krwi mamy osiąga w czasie od 1 do 2 godzin po przyjęcia leku – wtedy należy ograniczyć karmienie piersią.

Karmienie piersią, przyjmowanie leków i obserwowanie dziecka

W przypadku stosowania kwasu acetylosalicylowego  w czasie karmienia piersią należy bacznie obserwować dziecko i w przypadku zauważenia u dziecka: wysypki, krwi w stolcu/moczu lub innych niepokojących objawów i zmian w jego dotychczasowym zachowaniu lub zwyczajach należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym i/lub pediatrą.

O innych zasadach bezpiecznego stosowania leków w czasie laktacji możecie przeczytać TU

Kwas acetylosalicylowy w czasie karmienia piersią – podsumowanie

 

Kwas acetylosalicylowy może być stosowany w czasie laktacji jednorazowo/doraźnie, chociaż lepiej/bezpieczniej wybierać leki zawierające paracetamol lub ibuprofen

 

 Kwas acetylosalicylowy może być bezpiecznie przyjmowany w czasie laktacji w małych dawkach stosowanych w profilaktyce przeciwzakrzepowej.


Pamiętaj

Stosowanie jakiegokolwiek leku w czasie laktacji powinno być skonsultowane z lekarzem!

Nie przyjmuj leków na własną rękę!


 

Powyższy post ma charakter informacyjny zgodny z aktualnym stanem wiedzy – nie jest poradą medyczną.  Przed zastosowaniem każdego leku (szczególnie w czasie laktacji) należy skonsultować się z lekarzem,  farmaceutą lub doradcą laktacyjnym. Autorka nie ponosi odpowiedzialności za nieprawidłowe stosowanie preparatów leczniczych i skutki wynikające z takiego działania.


źródła:

  1. Hale T.W., Rowe H.E., Medications & Mothers’ Milk, 2014, Sixteen edition, Hale Publishing
  2. BREASTFEEDING AND MATERNAL MEDICATION, Recommendations for Drugs in the Eleventh WHO Model List of Essential Drugs
  3. Frieske K., Morike K., Neuman., Windorfer A., Leki w ciąży i laktacji. MedPharm Polska, Wrocław 2014
  4. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A., Karmienie piersią w teorii i praktyce. Medycyna Praktyczna, Kraków 2012
  5. Lothrop H., Sztuka karmienia piersią, Media Rodzina, Poznań 2009
  6. MuB K. Karmienie piersią – poradnictwo i promocja, MedPharm Polska, Wrocław 2008
  7. http://www.e-lactancia.org/producto/129
  8. http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/f?./temp/~cwybf5:1
  9. Bates SM, Greer IA, Middeldorp S et al. VTE, thrombophilia, antithrombotic therapy, and pregnancy: Antithrombotic Therapy and Prevention of Thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians Evidence-Based Clinical Practice Guidelines. Chest. 2012;141 (2 Suppl):e691S-736S.
  10. Korbut R., Olszanecki R., Wołkow P., Jawień J., Farmakologia, Wydawnictwa Lekarskie PZWL, Warszawa 2012
  11. Kostowski W., Herman Z., Farmakologia – Podstawy farmakoterapii, Wydawnictwa Lekarskie PZWL, Warszawa 2005